ग्रंथालय मित्र मंडळ आणि प्राच्य विद्या संस्थेच्या वतीने दिनांक १८ जुलै २०२६ रोजी प्राच्य विद्या अभ्यास संस्था, हजुरी, ठाणे येथे सकाळी १०.०० ते दुपारी १.३० या वेळेत विविध सार्वजनिक, शैक्षणिक व संस्थात्मक ग्रंथालयांतील ग्रंथपाल, ग्रंथालय पदाधिकारी, वाचन चळवळीतील कार्यकर्ते आणि अभ्यासक यांची संयुक्त बैठक उत्साहपूर्ण वातावरणात संपन्न झाली.

बैठकीच्या प्रारंभी उपस्थित सर्व मान्यवरांचे स्वागत करण्यात आले.  श्री सुधीर बढे आणि श्री दिनकर गांगल यांच्या पुढाकाराने आयोजित करण्यात आलेल्या या बैठकीतून विविध ग्रंथालयांना एकत्र आणण्याचा स्तुत्य उपक्रम सुरू झाला. त्यांच्या या क्षेत्रातील दीर्घ अनुभवामुळे आणि  दूरदृष्टीमुळे विविध ग्रंथालयांना एकत्र येऊन ग्रंथालय मित्र मंडळ हे विचारांची देवाणघेवाण करण्यासाठी एक प्रभावी व्यासपीठ उपलब्ध झाले.

बैठकीचा उद्देश केवळ विविध ग्रंथालयांसमोरील समस्या मांडणे हा नसून, त्या समस्यांवर सामूहिकरीत्या विधायक उपाय शोधणे  आणि वाचन संस्कृती जोपासणे व त्या अनुषंगाने काही ठोस उपक्रम आखून एक कृती आराखडा तयार करणे हा होता. त्यानुसार सर्व उपस्थितांनी अत्यंत सकारात्मक, मोकळ्या आणि रचनात्मक वातावरणात आपले अनुभव, निरीक्षणे आणि सूचना मांडल्या.

चर्चेदरम्यान खालील प्रमुख मुद्दे अधोरेखित करण्यात आले –

• वाचन संस्कृतीत होत असलेली घट.

• लहान मुले व युवकांचा ग्रंथालयाकडे कमी होत चाललेला ओढा.

• मोबाईल, इंटरनेट व सोशल मीडियाचा वाढता प्रभाव.

• बदलत्या वाचकांच्या गरजांनुसार पुस्तकसंग्रह अद्ययावत ठेवण्याची आवश्यकता.

• ग्रंथालयातील पायाभूत सुविधा, आर्थिक मर्यादा व मनुष्यबळाच्या समस्या.

• ग्रंथालय उपक्रमांची समाजापर्यंत पुरेशी माहिती न पोहोचणे.

या सर्व समस्यांवर केवळ चर्चा न करता, त्यावर अमलात आणता येतील अशा उपयुक्त उपाययोजनांवर सविस्तर विचारमंथन करण्यात आले.

वाचन संस्कृती वृद्धिंगत करण्यासाठी उपाययोजना

आजच्या डिजिटल युगात ग्रंथालयांनी काळानुरूप स्वतःमध्ये बदल स्वीकारणे आवश्यक असल्याचे मत सर्वांनी व्यक्त केले.

• सोशल मीडिया, व्हॉट्सअॅप, फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब इत्यादी माध्यमांतून ग्रंथालयाच्या उपक्रमांचा नियमित प्रचार करणे.

• पुस्तक परिचय, लेखक परिचय, नवीन पुस्तकांची माहिती, वाचन प्रेरणादायी संदेश यांचे डिजिटल प्रसारण करणे.

• ई-ग्रंथालय, ई-पुस्तके आणि डिजिटल संदर्भ सेवा उपलब्ध करून देणे.

• तरुण पिढीपर्यंत पोहोचण्यासाठी आधुनिक माहिती तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करणे.

• आकर्षक आणि स्वागतशील ग्रंथालय व्यवस्था तयार करणे .

ग्रंथालयात येणाऱ्या प्रत्येक वाचकाला आनंददायी अनुभव मिळावा यासाठी पुढील बाबींवर भर देण्यात आला.

• स्वच्छ, सुंदर आणि प्रसन्न वातावरण.

• आकर्षक वाचन दालन.

• माहितीपूर्ण व प्रेरणादायी फलक.

• मुलांसाठी स्वतंत्र वाचन कोपरा.

• ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आरामदायी सुविधा.

• वाचकांशी आत्मीयतेने संवाद साधणारा, स्वतः वाचन करणारा आणि वाचनाची प्रेरणा देणारा ग्रंथपाल.

यावर सर्वांचे एकमत झाले की “स्वागतशील ग्रंथालय आणि वाचकाभिमुख ग्रंथपाल” हेच ग्रंथालयाचे सर्वात मोठे आकर्षण असते.

युवक आणि विद्यार्थ्यांचा सहभाग

आजचा विद्यार्थी आणि युवक कोणत्या प्रकारचे साहित्य वाचतो, त्याची अभिरुची काय आहे, याचा अभ्यास करून त्यानुसार पुस्तक खरेदी करण्याची आवश्यकता व्यक्त करण्यात आली.

पुस्तक प्रदर्शनांमध्ये पालक आणि युवक मोठ्या संख्येने उपस्थित राहत असल्याने योग्य साहित्य उपलब्ध करून दिल्यास ते निश्चितच ग्रंथालयाकडे आकर्षित होतील, असे मत व्यक्त करण्यात आले.

विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची आवड निर्माण करण्यासाठी शाळा, महाविद्यालये आणि ग्रंथालयांनी संयुक्तपणे काम करण्याची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली.

समाजाशी संवाद

ग्रंथालय हे समाजाचे सांस्कृतिक केंद्र व्हावे यासाठी पुढील कार्यक्रम नियमित आयोजित करण्याची सूचना करण्यात आली.

• विविध क्षेत्रांतील यशस्वी व्यक्तींशी संवाद.

• लेखक भेट.

• कवी संमेलन.

• व्याख्यानमाला.

• मुलाखत कार्यक्रम.

• करिअर मार्गदर्शन.

• पुस्तक चर्चा.

• साहित्य संमेलने.

• वाचन प्रेरणा कार्यक्रम.